Kiến Thức
VAI TRÒ CỦA VI SINH VẬT TRONG QUÁ TRÌNH LÊN MEN CÀ PHÊ
Không ai nhìn thấy chúng bằng mắt thường, nhưng chính chúng mới là "người" thực sự tạo nên phần lớn hương vị ẩn trong hạt cà phê trước khi rang: hàng triệu vi sinh vật — nấm men, vi khuẩn — sống trên vỏ quả cà phê ngay từ khi còn trên cây. Ở CAFÉ IIN, chúng tôi thích gọi vui đây là "đội thợ vô hình" của ngành cà phê, vì công việc âm thầm của chúng trong vài ngày lên men quyết định rất nhiều đến việc ly cà phê bạn uống sẽ ngọt dịu hay chua gắt.
Đội ngũ vô hình đã có mặt từ trước khi thu hoạch
Ngay khi trái cà phê còn chín trên cây, bề mặt vỏ quả đã là nơi trú ngụ tự nhiên của rất nhiều loại nấm men và vi khuẩn — chúng không phải được "thêm vào" trong quá trình chế biến, mà vốn đã ở đó từ trước. Khi trái được hái, xát vỏ và bắt đầu tiếp xúc với nước hoặc không khí, đội quân này lập tức bắt tay vào việc: tiêu thụ đường tự nhiên trong lớp thịt quả và chất nhầy còn sót lại quanh hạt.
Nấm men — thợ chính "ăn" đường
Nấm men là nhóm hoạt động tích cực nhất trong giai đoạn đầu của lên men. Chúng tiêu thụ đường tự nhiên trong lớp nhầy để lấy năng lượng, và trong quá trình đó tạo ra hàng loạt hợp chất phụ — một số trong đó chính là tiền đề của mùi hương trái cây, hoa, hay vị ngọt hậu mà chúng ta cảm nhận được sau khi rang. Có thể nói nấm men giống như "đầu bếp chính" của bữa tiệc lên men — chúng quyết định phần lớn "hương" mà cà phê sẽ mang theo.
Vi khuẩn — đội hỗ trợ tạo axit và cấu trúc hương vị
Song song đó, các nhóm vi khuẩn tự nhiên (đặc biệt là nhóm sinh axit lactic) cũng tham gia, tạo ra các axit nhẹ giúp hình thành vị chua thanh đặc trưng của cà phê lên men tốt — khác hẳn vị chua gắt khó chịu. Nếu nấm men lo phần "hương", thì nhóm vi khuẩn này góp phần định hình "vị" — đặc biệt là độ chua và độ tròn vị khi pha. Cả hai nhóm hoạt động cùng lúc, ảnh hưởng lẫn nhau, tạo nên một "công thức" lên men không bao giờ giống hệt nhau giữa hai lô hạt.
Lên men có kiểm soát khác lên men thả nổi ở điểm nào
Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất giữa một mẻ cà phê ngon và một mẻ cà phê hỏng vị. Lên men có kiểm soát nghĩa là người làm cà phê theo dõi sát thời điểm dừng, giữ môi trường (bể ngâm, dụng cụ) sạch sẽ, và xử lý nhanh gọn ngay khi lớp nhầy đã tan hết. Lên men thả nổi — để mặc, không theo dõi — thì đội quân vi sinh vật sẽ tiếp tục hoạt động vượt quá thời điểm cần thiết, và lúc đó, những loài vi sinh vật "có hại" (vốn luôn có mặt với số lượng nhỏ) bắt đầu chiếm ưu thế.
Vì sao một mẻ lên men ẩu có thể làm hỏng cả lô hạt
Khi lên men bị thả nổi quá lâu, các vi sinh vật gây hỏng bắt đầu tạo ra những hợp chất có mùi khó chịu rõ rệt — mùi hành tây, mùi bơ ôi, hoặc vị chua gắt bất thường. Những hạt bị lỗi kiểu này thường được gọi là "nhân chua", và điều đáng tiếc là chỉ cần một phần nhỏ hạt lỗi lẫn trong lô rang cũng đủ làm cả mẻ cà phê mang mùi vị lạ, rất khó khắc phục sau đó. Đây là lý do vì sao trong ngành cà phê, kiểm soát lên men được xem quan trọng ngang với việc chọn giống hay chọn vùng trồng — một khâu chăm chút kỹ nhưng người uống thường không nhìn thấy trực tiếp.
Cách người làm cà phê "quản" đội quân vi sinh vật này
Trong thực tế, người làm cà phê không thể "chỉ huy" từng con vi sinh vật, nhưng có thể tạo điều kiện để đội quân có lợi hoạt động hiệu quả và đội quân có hại không có cơ hội bùng phát: giữ dụng cụ, bể ngâm sạch sẽ; theo dõi cảm quan (mùi, độ nhớt của hạt) để biết thời điểm dừng đúng lúc; và xử lý, phơi sấy nhanh gọn ngay sau khi lên men xong để hạt không tiếp tục "ngâm" trong môi trường ẩm lâu hơn cần thiết. Sự chăm chút này là thứ phân biệt một lô cà phê đặc sản với một lô cà phê xử lý cẩu thả.
CAFÉ IIN nói gì
Với Arabica từ Đà Lạt và Buôn Ma Thuột, CAFÉ IIN luôn ưu tiên làm việc với các đối tác xử lý sau thu hoạch cẩn thận — nơi đội quân vi sinh vật tự nhiên được tạo điều kiện hoạt động đúng mức, không bị thả nổi quá lâu. Nhờ vậy, hạt trước khi về đến xưởng rang của chúng tôi đã giữ được vị chua thanh, hậu ngọt tự nhiên, không lẫn mùi lạ của những mẻ lên men ẩu. Hạt sau đó được rang mộc tươi mỗi ngày và giao đến bạn trong 48 giờ nội thành TP.HCM.
Bạn có thể cảm nhận rõ sự khác biệt này qua LUXURY Ủ LẠNH – 500G — dòng cà phê tôn vinh trọn vẹn hương trái cây, hoa từ quá trình lên men chuẩn; hoặc bắt đầu nhẹ nhàng hơn với PREMIUM PHA PHIN – 500G cho ly phin truyền thống mỗi sáng.
Kết
Đằng sau mỗi ly cà phê ngon là một đội quân vô hình đã làm việc rất chăm chỉ, đúng lúc, đúng mức — trước khi hạt kịp chạm tới máy rang. Nếu bạn tò mò muốn biết chính xác những gì đang biến đổi bên trong hạt trong lúc đó, có thể đọc thêm Cơ sở hóa sinh của lên men cà phê, hoặc quay lại bài tổng quan Quá trình lên men cà phê và tác động đến tiềm năng hương vị. Còn nếu bạn muốn nếm thử thành quả của một quá trình lên men được chăm chút kỹ, hãy ghé trang sản phẩm CAFÉ IIN.
Bài viết liên quan
Chế Biến
CÀ PHÊ CHẾ BIẾN ƯỚT LÀ GÌ? QUÁ TRÌNH LÊN MEN ƯỚT CÀ PHÊ
Chế biến ướt là gì? CAFÉ IIN giải thích quy trình rửa cà phê tạo vị chua thanh, sạch, hậu ngọt rõ ràng — và điều này làm ly cà phê của bạn ngon khác biệt thế nào.
Chế Biến
QUÁ TRÌNH LÊN MEN CÀ PHÊ VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN TIỀM NĂNG HƯƠNG VỊ
Lên men quyết định vị chua thanh, hậu ngọt hay hương trái cây trong ly cà phê. CAFÉ IIN giải thích dễ hiểu vì sao công đoạn này ảnh hưởng vị bạn uống mỗi ngày.
Chế Biến
CÀ PHÊ DECAF VÀ QUÁ TRÌNH KHỬ CAFFEINE PHỔ BIẾN
Cà phê decaf là gì, vì sao không thể khử 100% caffeine, và các phương pháp khử caffeine phổ biến hiện nay. Giải thích dễ hiểu từ CAFÉ IIN.
Thích bài này? Theo dõi Zalo CAFÉ IIN để nhận bài mới và ưu đãi sớm.
Theo dõi Zalo