QUÁ TRÌNH LÊN MEN CÀ PHÊ VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN TIỀM NĂNG HƯƠNG VỊ

Nếm một ngụm cà phê ngon, không ít người khen "cà phê này chua thanh dễ chịu ghê", "hậu ngọt kéo dài quá", hoặc đôi khi chê "sao có mùi lạ, hơi hắc". Phần lớn chúng ta nghĩ những khác biệt đó đến từ giống cây, cách rang, hoặc đơn giản là "gu" của quán. Nhưng có một công đoạn âm thầm diễn ra ngay sau khi trái cà phê được hái xuống — trước cả khi hạt được phơi khô hay đưa vào máy rang — quyết định phần lớn tiềm năng hương vị đó. Công đoạn ấy gọi là lên men. Ở CAFÉ IIN, chúng tôi muốn giải thích nó theo cách gần gũi nhất, để bạn hiểu vì sao một ly cà phê ngon không chỉ là chuyện may rủi.

Lên men cà phê, hiểu đơn giản là gì

Trái cà phê chín trông giống một quả cherry nhỏ: bên ngoài là lớp vỏ và thịt quả ngọt, bên trong mới là hạt (nhân) mà chúng ta rang xay để pha. Sau khi hái, thịt quả cần được tách bỏ để lấy nhân — nhưng dù xát vỏ theo cách nào, vẫn còn một lớp chất nhầy dính, ngọt bám quanh hạt. Cách tự nhiên nhất để loại bỏ lớp nhầy này là để hạt tiếp xúc với nước hoặc không khí một thời gian, cho vi sinh vật tự nhiên (đã có sẵn trên vỏ quả) "ăn" dần lớp đường trong đó cho đến khi nó tan rã hoàn toàn. Quá trình vi sinh vật tiêu thụ đường và biến đổi các chất trong lớp nhầy đó — chính là lên men.

Vì sao phải lên men — không chỉ để làm sạch hạt

Nhiều người tưởng lên men chỉ là bước "vệ sinh" bắt buộc trước khi phơi khô hạt. Đúng một phần: nếu không loại bỏ lớp nhầy, hạt sẽ khó khô đều và dễ bị mốc. Nhưng đó không phải lý do duy nhất. Trong lúc vi sinh vật hoạt động, chúng để lại rất nhiều "sản phẩm phụ" — các axit, đường chuyển hóa, hợp chất thơm — và một phần trong số đó len vào bên trong hạt. Khi hạt được rang sau này, những hợp chất này chính là nguyên liệu để tạo ra vị chua thanh, hậu ngọt, hay mùi trái cây, hoa mà chúng ta yêu thích ở một ly cà phê đặc sản. Nói cách khác, lên men không chỉ làm sạch hạt — nó "gieo mầm" cho hương vị.

Bên trong quả cà phê lúc lên men — chuyện gì đang xảy ra

Nếu bạn tò mò muốn biết cụ thể đường và axit trong quả cà phê biến đổi ra sao trong lúc lên men, CAFÉ IIN có một bài viết riêng đi sâu vào phần này theo cách dễ hiểu, không sa vào công thức hóa học — Cơ sở hóa sinh của lên men cà phê. Ở đây, chỉ cần nhớ một ý chính: lượng đường tự nhiên trong thịt quả không mất đi — nó được vi sinh vật "chế biến lại" thành những hợp chất mới, một phần trong đó ngấm vào hạt và trở thành tiền đề cho hương vị sau khi rang.

Ai đang "làm việc" trong bể lên men

Toàn bộ quá trình trên không tự nhiên mà có — nó là công của hàng triệu vi sinh vật li ti: nấm men, vi khuẩn tự nhiên sống trên vỏ quả cà phê ngay từ trước khi thu hoạch. Chúng đóng vai trò như những "người thợ" âm thầm, mỗi loài đảm nhận một phần việc khác nhau. Muốn hiểu sâu hơn ai làm gì, và vì sao kiểm soát được đội ngũ vi sinh vật này lại quan trọng đến vậy, bạn có thể đọc thêm ở bài Vai trò của vi sinh vật trong quá trình lên men cà phê.

Lên men vừa đủ và lên men hỏng — ranh giới mong manh

Đây là phần quan trọng nhất với người uống: cùng là lên men, nhưng kết quả có thể rất khác nhau. Lên men được kiểm soát tốt — đúng thời điểm dừng, môi trường sạch — cho ra hạt có vị chua thanh tự nhiên, hậu ngọt rõ, đôi khi thoảng hương trái cây hoặc hoa rất dễ chịu. Ngược lại, nếu lên men quá lâu hoặc trong điều kiện không sạch, những vi sinh vật "xấu" sẽ chiếm ưu thế, tạo ra các mùi hăng khó chịu kiểu hành tây, bơ ôi hoặc vị chua gắt, khét — dân trong nghề gọi những hạt lỗi này là "nhân chua". Đó là lý do vì sao cùng ghi "100% Arabica", có nơi cho ra ly cà phê dịu ngọt, có nơi lại đắng gắt, hơi lạ mùi.

Người uống có thể "đọc" được gì từ ly cà phê

Bạn không cần là chuyên gia thử nếm để nhận ra dấu vết của lên men. Một ly cà phê lên men tốt thường có vị chua nhẹ nhàng, thanh (giống chua của trái cây chín chứ không phải chua gắt), hậu vị ngọt kéo dài, và nước pha trong, không đục. Ngược lại, nếu ly cà phê có vị chua gắt khó chịu, mùi hắc hoặc lạ ngay từ khi vừa pha, rất có thể lô hạt đó đã lên men quá đà hoặc không được kiểm soát tốt. Biết được điều này giúp bạn chọn đúng loại cà phê hợp gu, thay vì đổ lỗi cho "chất lượng hạt" một cách chung chung.

CAFÉ IIN nói gì

Ở CAFÉ IIN, chúng tôi làm việc với Arabica thuần chủng từ hai vùng cao nguyên Đà Lạt và Buôn Ma Thuột — nơi khí hậu mát và độ cao lý tưởng giúp quá trình lên men diễn ra ổn định, ít rủi ro lệch vị hơn. Hạt sau lên men được xử lý đúng thời điểm, rang mộc tươi mỗi ngày — không tẩm ướp phụ gia để che lấp những lỗi hương vị có thể xảy ra nếu lên men không được kiểm soát tốt. Đơn hàng nội thành TP.HCM được giao trong 48 giờ, để bạn nhận được cà phê khi hương vị còn tươi mới nhất, chưa bị "phai" theo thời gian.

Muốn cảm nhận rõ vị chua thanh, hậu ngọt đến từ một quá trình lên men được kiểm soát tốt, bạn có thể thử PREMIUM PHA PHIN – 500G pha phin kiểu truyền thống, hoặc LUXURY DI SẢN – 500G nếu muốn trải nghiệm tầng hương phức tạp hơn của dòng cao cấp.

Kết

Lên men không phải một bước kỹ thuật khô khan đứng sau hậu trường — nó là một trong những yếu tố quyết định vì sao cùng một giống cà phê, cùng một cách rang, lại có thể cho ra hai ly hoàn toàn khác vị. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về "chuyện gì xảy ra bên trong hạt" hay "ai là người đứng sau quá trình này", hai bài viết được nhắc ở trên sẽ giúp bạn có cái nhìn đầy đủ hơn. Còn nếu bạn chỉ muốn bắt đầu bằng một ly ngon, hãy ghé trang sản phẩm CAFÉ IIN để chọn dòng Arabica rang mộc hợp gu nhất với mình.

← Tất cả bài viết Xem sản phẩm