Kiến Thức
CÁC HỆ THỐNG PHÂN LOẠI CÀ PHÊ CƠ BẢN
Bạn để ý thấy trên một số gói cà phê có ghi những cụm từ như "Grade 1", "Specialty" hay "hạt sàng 18" — nghe có vẻ chuyên nghiệp, đáng tin. Nhưng thực ra "phân loại cà phê" (grading) là gì, và quan trọng hơn: nó có đảm bảo ly cà phê bạn uống sẽ ngon không? Câu trả lời ngắn gọn là: không hẳn. Grading là một hệ thống có thật và hữu ích, nhưng nó trả lời một câu hỏi khác với câu hỏi "cà phê này có hợp gu tôi không". Hiểu rõ ranh giới này sẽ giúp bạn đọc thông tin trên bao bì cà phê thông minh hơn, thay vì bị con số hay cái tên "grade cao" đánh lừa.
Vì sao cà phê cần được phân loại trước khi đến tay nhà rang
Trước khi một mẻ cà phê được rang, nó đã đi qua rất nhiều bàn tay: người trồng, người thu hoạch, cơ sở sơ chế, nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, rồi mới tới nhà rang xay. Ở mỗi khâu trung gian này, người mua cần một cách nào đó để biết mình đang mua loại hạt gì, chất lượng ra sao, mà không cần phải rang thử từng bao tải. Đó là lý do ngành cà phê phát triển các hệ thống phân loại — dựa trên những yếu tố có thể quan sát và đo đếm được ngay ở dạng hạt xanh (chưa rang): kích thước hạt, số lượng hạt lỗi trong một mẫu, độ cao canh tác, giống loài, phương pháp chế biến. Nói đơn giản, phân loại giúp tạo ra một "ngôn ngữ chung" để mua bán cà phê nhân trên quy mô lớn, đồng nhất và có cơ sở định giá hợp lý.
Grade dựa trên điều gì — và điều gì nó KHÔNG đo được
Phần lớn các hệ thống phân loại cà phê nhân — dù ở quốc gia nào — đều xoay quanh vài tiêu chí cốt lõi: hạt to hay nhỏ (đồng đều để rang chín đều hơn), có bao nhiêu hạt lỗi trong một mẫu, cà phê được trồng ở độ cao nào, và đôi khi là kết quả thử nếm (cupping) sơ bộ. Đây đều là những yếu tố có thể quan sát, đếm hoặc đo bằng dụng cụ đơn giản — nên chúng phù hợp để làm tiêu chuẩn giao dịch giữa người mua và người bán ở quy mô lớn.
Nhưng cần nói thẳng: những tiêu chí này đo tính đồng nhất và mức độ "sạch" vật lý của một lô hạt — chứ không trực tiếp đo hương vị cuối cùng trong tách. Một lô hạt có kích thước đều tăm tắp, gần như không lỗi, hoàn toàn có thể cho ra một ly cà phê nhạt nhòa, thiếu cá tính — nếu giống cà phê đó vốn không đặc sắc, nếu quá trình chế biến không được chăm chút, hoặc nếu người rang không hiểu hạt. Ngược lại, một lô hạt có đôi chút không đồng đều về kích cỡ đôi khi vẫn cho ra tách cà phê rất ngon nếu được rang đúng cách. Grade là điều kiện cần cho một quy trình sản xuất nghiêm túc, nhưng không phải là lời hứa về vị ngon.
Vậy "grade cao" có đồng nghĩa với "ngon" không?
Đây là điểm dễ gây hiểu lầm nhất. Nhiều người mặc định cà phê được xếp loại cao (ít lỗi, hạt to, trồng cao) chắc chắn sẽ ngon hơn cà phê "loại thường". Về xác suất, đúng là cà phê ít lỗi và trồng ở vùng cao thường có tiềm năng hương vị tốt hơn — vì hạt ít bị pha tạp vị lạ, và điều kiện khí hậu mát mẻ giúp hạt phát triển đủ đường và axit tự nhiên. Nhưng "tiềm năng tốt" khác với "chắc chắn ngon", vì vị cuối cùng trong tách còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố grading không đo được: cách chế biến sau thu hoạch, độ tươi của mẻ rang, kỹ thuật rang, và cả cách bạn pha ở nhà. Nói cách khác, grade giúp loại trừ những rủi ro rõ ràng nhất (hạt lỗi, tạp chất, hạt non), nhưng không phải là thước đo vị ngon tuyệt đối — hai loại cà phê cùng "grade cao" hoàn toàn có thể mang hai trải nghiệm uống rất khác nhau.
Vì sao mỗi vùng, mỗi quốc gia lại có cách phân loại riêng
Một điều thú vị (và đôi khi gây bối rối) là không có một hệ thống phân loại thống nhất cho toàn thế giới. Mỗi vùng trồng cà phê hình thành cách gọi tên và tiêu chí riêng, phần lớn dựa trên kinh nghiệm địa phương về những lỗi phổ biến, giống cây và kỹ thuật chế biến đặc trưng của vùng đó. Ví dụ, một số nước châu Phi thiên về phân loại theo kích cỡ và hình dạng hạt, trong khi những vùng khác lại chú trọng vào kết quả thử nếm hơn là kích thước. Việt Nam — với vai trò là một trong những nước sản xuất cà phê hàng đầu thế giới — cũng có bộ tiêu chuẩn riêng do các cơ quan trong nước xây dựng, áp dụng cho cả Robusta và Arabica. Vì mỗi hệ thống phục vụ mục đích và bối cảnh khác nhau, việc so sánh trực tiếp "grade" giữa cà phê hai nước khác nhau thường không có nhiều ý nghĩa với người uống — nó có ý nghĩa hơn với người mua bán ở tầm quốc tế.
Người mua bình thường nên nhìn vào đâu thay vì tin vào "grade"
Vì grade là một khái niệm chủ yếu phục vụ khâu giao dịch nguyên liệu — không phải một cam kết vị ngon dành cho người tiêu dùng cuối — nên khi chọn mua cà phê rang xay để uống hằng ngày, có vài điều đáng tin cậy hơn con số "grade": nguồn gốc vùng trồng rõ ràng (biết hạt đến từ đâu, ai làm ra); ngày rang gần với ngày mua (độ tươi ảnh hưởng đến hương vị nhiều hơn bất kỳ con số phân loại nào); và quan trọng nhất — hãy tự nếm thử và tin vào vị giác của chính mình. Một loại cà phê "grade thấp hơn" nhưng hợp gu, được rang tươi đúng cách, vẫn hoàn toàn có thể ngon hơn một loại "grade cao" nhưng đã để lâu hoặc rang không khéo.
CAFÉ IIN nói gì
Ở CAFÉ IIN, chúng tôi không dùng "grade" như một chiêu quảng cáo, vì chúng tôi hiểu grade không phải là lời hứa về vị ngon. Điều chúng tôi tập trung là những gì thực sự ảnh hưởng đến ly cà phê bạn uống: chọn Arabica từ Đà Lạt và Buôn Ma Thuột — hai vùng cao nguyên có điều kiện lý tưởng cho cà phê chất lượng, rang mộc mỗi ngày với mẻ nhỏ để kiểm soát độ tươi, và giao đơn hàng nội thành TP.HCM trong 48 giờ để cà phê đến tay bạn khi hương vị còn nguyên vẹn nhất. Đó là những yếu tố chúng tôi tin là quan trọng hơn bất kỳ con số phân loại nào.
Nếu bạn muốn thử một dòng Arabica thuần chất, tươi mới mỗi ngày, có thể bắt đầu với PREMIUM PHA MÁY – 500G, hoặc nếu bạn thích uống nhẹ nhàng, dễ tiếp cận, dòng CLASSIC PHA MÁY – 500G cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc.
Kết
Phân loại cà phê là một công cụ hữu ích cho việc mua bán nguyên liệu ở quy mô lớn, nhưng nó không phải là câu trả lời cuối cùng cho câu hỏi "cà phê này có ngon không". Điều quyết định ly cà phê bạn uống mỗi sáng nằm nhiều hơn ở nguồn gốc thật sự, độ tươi và cách rang — chứ không chỉ ở một con số trên bao bì. Ghé trang sản phẩm CAFÉ IIN để tìm dòng Arabica rang mộc hợp gu với bạn.
Bài viết liên quan
Chế Biến
KỸ THUẬT CHẾ BIẾN MẬT ONG (CHẾ BIẾN BÁN ƯỚT) TRÊN CÀ PHÊ
Chế biến mật ong là gì? CAFÉ IIN giải thích cách giữ lại một phần nhầy cà phê khi phơi để tạo vị ngọt cân bằng, không quá chua cũng không quá đậm.
Chế Biến
CÀ PHÊ CHẾ BIẾN ƯỚT LÀ GÌ? QUÁ TRÌNH LÊN MEN ƯỚT CÀ PHÊ
Chế biến ướt là gì? CAFÉ IIN giải thích quy trình rửa cà phê tạo vị chua thanh, sạch, hậu ngọt rõ ràng — và điều này làm ly cà phê của bạn ngon khác biệt thế nào.
Chế Biến
CÀ PHÊ DECAF VÀ QUÁ TRÌNH KHỬ CAFFEINE PHỔ BIẾN
Cà phê decaf là gì, vì sao không thể khử 100% caffeine, và các phương pháp khử caffeine phổ biến hiện nay. Giải thích dễ hiểu từ CAFÉ IIN.
Thích bài này? Theo dõi Zalo CAFÉ IIN để nhận bài mới và ưu đãi sớm.
Theo dõi Zalo